Wiele osób wpisuje w wyszukiwarkę hasło „jak przestać się objadać” dopiero wtedy, gdy ma za sobą dziesiątki nieudanych prób schudnięcia, kolejne diety i coraz większe poczucie frustracji. Zwykle pojawia się przekonanie, że problem wynika z braku silnej woli, słabego charakteru lub niewystarczającej motywacji.
Tymczasem współczesna psychologia, psychodietetyka i neurobiologia pokazują coś zupełnie innego. Napady objadania stanowią efekt działania mechanizmów biologicznych i psychologicznych, które rozwijają się przez lata w odpowiedzi na restrykcyjne diety, przewlekły stres, trudne emocje oraz sztywne zasady dotyczące jedzenia.
Dlatego skuteczna praca nad objadaniem nie polega na jeszcze większej kontroli. Polega przede wszystkim na zrozumieniu przyczyn problemu.
Czym właściwie jest objadanie?
Każdemu człowiekowi zdarza się czasami zjeść więcej niż planował. Większy posiłek podczas rodzinnej uroczystości czy dodatkowa porcja ulubionego deseru nie oznaczają jeszcze problemu.
O objadaniu zwykle mówimy wtedy, gdy pojawia się poczucie utraty kontroli nad ilością spożywanego jedzenia. Człowiek ma wrażenie, że je mimo braku głodu, trudno mu zakończyć posiłek lub doświadcza silnego przymusu dalszego jedzenia pomimo dyskomfortu.
Bardzo często takim sytuacjom towarzyszą również poczucie winy, wstyd, rozczarowanie sobą oraz obietnice, że od następnego dnia wszystko będzie wyglądało inaczej.
Problem polega na tym, że takie postanowienia zwykle nie rozwiązują przyczyny objadania. Koncentrują się wyłącznie na samym zachowaniu.
Dlaczego dochodzi do napadów objadania?
W psychodietetyce zakłada się, że każde zachowanie pełni określoną funkcję. Dotyczy to również objadania.
Choć z zewnątrz może wydawać się ono nieracjonalne, bardzo często stanowi próbę poradzenia sobie z czymś trudnym. Może być reakcją na głód, stres, napięcie emocjonalne, samotność, zmęczenie lub przeciążenie psychiczne.
Z tego powodu pytanie „jak przestać się objadać?” warto zamienić na inne:
- Co sprawia, że to robię właśnie w tym momencie?
Dopiero odpowiedź na to pytanie pozwala dotrzeć do rzeczywistego źródła problemu.
W jaki sposób restrykcyjne diety zwiększają ryzyko objadania?
Jednym z najlepiej udokumentowanych czynników ryzyka napadów objadania są restrykcje żywieniowe.
Organizm człowieka został wyposażony w mechanizmy chroniące go przed niedoborem energii. Kiedy przez dłuższy czas dostarczamy zbyt mało kalorii, pomijamy posiłki lub próbujemy ignorować głód, ciało zaczyna uruchamiać procesy mające zwiększyć szansę na zdobycie pożywienia.
Wzrasta koncentracja na jedzeniu. Coraz częściej pojawiają się myśli o produktach, których sobie odmawiamy. Jednocześnie rośnie biologiczna motywacja do jedzenia, a maleje zdolność ignorowania sygnałów głodu.
To właśnie dlatego wiele osób przez kilka dni lub tygodni doskonale trzyma się diety, a następnie doświadcza napadu objadania. Nie jest to dowód słabości. W wielu przypadkach jest to przewidywalna reakcja organizmu na wcześniejsze ograniczenia.
Dlaczego jedzenie może regulować emocje?
Jedzenie nie służy wyłącznie dostarczaniu energii. Od pierwszych chwil życia jest również związane z poczuciem bezpieczeństwa, bliskością i ukojeniem.
Z tego powodu wiele osób wykorzystuje jedzenie jako sposób radzenia sobie z trudnymi emocjami. Po stresującym dniu może ono przynosić chwilową ulgę. W momentach samotności może dawać poczucie komfortu. W czasie napięcia może pomagać odwrócić uwagę od nieprzyjemnych myśli.
Nie oznacza to, że człowiek jest uzależniony od jedzenia. Oznacza natomiast, że jedzenie pełni dodatkową funkcję psychologiczną.
Dopóki nie pojawią się inne sposoby regulowania emocji, organizm będzie wracał do strategii, która przez lata pomagała przynosić choćby chwilową ulgę.
Jak działa błędne koło objadania?
U wielu osób można zaobserwować bardzo podobny schemat.
Najpierw pojawia się decyzja o rozpoczęciu diety i wprowadzeniu nowych zasad żywieniowych. Przez pewien czas wszystko przebiega zgodnie z planem. Następnie pojawia się większy głód, zmęczenie, stres lub sytuacja, w której trudno utrzymać wcześniejsze założenia.
Dochodzi do zjedzenia produktu uznanego za „zakazany”. W odpowiedzi pojawiają się wyrzuty sumienia i przekonanie, że cały wysiłek został zmarnowany.
W konsekwencji człowiek zaczyna jeść jeszcze więcej, ponieważ uznaje dzień za stracony. Po zakończeniu objadania pojawia się poczucie winy oraz obietnica rozpoczęcia jeszcze bardziej restrykcyjnej diety następnego dnia.
W ten sposób powstaje błędne koło, które może utrzymywać się przez wiele lat.
Dlaczego myślenie „wszystko albo nic” utrudnia zmianę?
Jednym z najczęściej spotykanych mechanizmów psychologicznych u osób zmagających się z objadaniem jest myślenie czarno-białe.
W takim sposobie postrzegania rzeczywistości istnieją jedynie dwa stany: pełny sukces albo całkowita porażka.
Jeżeli plan żywieniowy został zrealizowany w stu procentach, pojawia się satysfakcja. Jeżeli jednak człowiek zje coś spoza założonego planu, bardzo szybko może pojawić się przekonanie, że wszystko zostało zniszczone.
Problem polega na tym, że codzienne życie nie funkcjonuje w taki sposób. Trwała zmiana zwykle opiera się na elastyczności, a nie perfekcji. Pojedynczy posiłek nie decyduje o zdrowiu, podobnie jak jeden trening nie decyduje o kondycji fizycznej.
Jakie działania pomagają ograniczyć objadanie?
Praca nad objadaniem zazwyczaj wymaga spojrzenia na problem szerzej niż tylko przez pryzmat samego jedzenia.
Pomocne okazuje się przywracanie regularności posiłków, ponieważ organizm znacznie lepiej radzi sobie z regulacją apetytu wtedy, gdy otrzymuje energię w przewidywalny sposób.
Istotne znaczenie ma również nauka rozpoznawania sygnałów głodu i sytości. Wiele osób po latach diet przestaje ufać własnemu ciału i zaczyna kierować się wyłącznie zasadami narzuconymi z zewnątrz. Odbudowanie kontaktu z organizmem jest jednym z ważniejszych elementów zdrowienia.
Warto także przyglądać się sytuacjom, które poprzedzają napady objadania. Często okazuje się, że nie pojawiają się one przypadkowo, lecz są związane z konkretnymi emocjami, wydarzeniami lub myślami.
Zwiększanie świadomości własnych mechanizmów pozwala stopniowo odzyskiwać wpływ i budować nowe sposoby reagowania.
Kiedy warto skorzystać z pomocy psychodietetyka?
Jeżeli napady objadania pojawiają się regularnie, powodują cierpienie psychiczne lub utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto rozważyć konsultację ze specjalistą.
Wsparcie psychodietetyczne nie polega wyłącznie na układaniu jadłospisu. Jego celem jest przede wszystkim zrozumienie mechanizmów stojących za trudnościami oraz pomoc w budowaniu trwałej, bardziej spokojnej relacji z jedzeniem.
W wielu przypadkach właśnie takie podejście okazuje się skuteczniejsze niż kolejne próby samodzielnego rozpoczynania nowej diety.
Podsumowanie
Jeżeli od dłuższego czasu zastanawiasz się, jak przestać się objadać, warto pamiętać, że napady objadania bardzo rzadko wynikają z braku silnej woli. Najczęściej są konsekwencją działania mechanizmów biologicznych i psychologicznych, które przez lata rozwijały się w odpowiedzi na restrykcyjne diety, przewlekły stres, trudne emocje lub sztywne przekonania dotyczące jedzenia.
Skuteczna zmiana zwykle nie polega na jeszcze większej kontroli. Wymaga zrozumienia własnych potrzeb, odbudowy regularnego sposobu jedzenia, nauki rozpoznawania sygnałów płynących z organizmu oraz rozwijania nowych sposobów radzenia sobie z napięciem i emocjami.
Praca nad relacją z jedzeniem jest procesem. Nie chodzi o osiągnięcie perfekcji, ale o stopniowe budowanie większego spokoju, elastyczności i zaufania do siebie. To właśnie te elementy pozwalają odzyskać poczucie wpływu i wyjść z błędnego koła restrykcji, poczucia winy i kolejnych prób zaczynania od nowa.
Konsultacje psychodietetyczne online – Anna Orman
Jeżeli zmagasz się z jedzeniem emocjonalnym, napadami objadania, efektem jojo, ciągłym rozpoczynaniem diety od nowa lub poczuciem utraty kontroli nad jedzeniem, profesjonalne wsparcie może pomóc spojrzeć na problem z innej perspektywy.
Nazywam się Anna Orman pomagam budować spokojniejszą relację z jedzeniem, odzyskiwać zaufanie do własnego organizmu oraz wychodzić z błędnego koła restrykcji i objadania.
Prowadzę konsultacje psychodietetyczne online dla osób z całej Polski. W pracy wykorzystuję wiedzę z zakresu psychodietetyki, psychologii zmiany zachowań, dialogu motywującego oraz terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach.
Jeżeli szukasz wsparcia w obszarze relacji z jedzeniem, jedzenia emocjonalnego lub zdrowej redukcji masy ciała bez restrykcyjnych diet, zapraszam do kontaktu.
Dowiedz się więcej: Jak przestać się objadać? Co naprawdę pomaga odzyskać kontrolę nad jedzeniem?
