Zaburzenia odżywiania u dzieci i młodzieży mogą rozwijać się stopniowo. Początkowo dziecko zaczyna bardziej interesować się zdrowym jedzeniem, rezygnuje ze słodyczy albo zmniejsza porcje. Z czasem zasad przybywa, a posiłki, masa ciała i sylwetka zajmują coraz więcej miejsca w jego codziennym życiu.
Rodzic może próbować tłumaczyć, przekonywać i uspokajać. W zaburzeniach odżywiania sama wiedza o tym, że organizm potrzebuje jedzenia, często jednak nie wystarcza. Dziecko może odczuwać głód i jednocześnie doświadczać silnego lęku przed zwiększeniem porcji, zjedzeniem określonego produktu lub przybraniem na wadze. Dlatego odpowiednio wcześnie udzielona pomoc ma znaczenie zarówno dla zdrowia, jak i dalszego rozwoju młodej osoby.
Jak rozpoznać zaburzenia odżywiania u dziecka?
Pierwszym sygnałem nie zawsze jest bardzo niska masa ciała. Warto zwrócić uwagę na zmianę sposobu myślenia o jedzeniu i zachowania podczas posiłków. Niepokój mogą wzbudzać:
- świadome ograniczanie porcji,
- pomijanie posiłków,
- eliminowanie kolejnych produktów,
- liczenie kalorii,
- częste sprawdzanie sylwetki,
- bardzo wolne jedzenie
- czy unikanie posiłków przy innych osobach.
Znaczenie mają również:
- intensywny lęk przed przybraniem na wadze,
- poczucie winy po jedzeniu,
- nadmierna aktywność fizyczna,
- napady objadania oraz zachowania kompensacyjne.
Pojedynczy objaw nie musi oznaczać zaburzenia odżywiania u dziecka. Ważny jest cały obraz funkcjonowania i to, jak dużo uwagi zaczyna ono poświęcać jedzeniu, wyglądowi oraz kontroli masy ciała.
Anoreksja oraz bulimia u dzieci i nastolatków
Anoreksja u dzieci i nastolatków może wiązać się ze sztywnymi zasadami dotyczącymi pór posiłków, kaloryczności czy aktywności fizycznej.
Z kolei bulimia u dzieci i młodzieży oraz kompulsywne jedzenie u dzieci mogą obejmować epizody utraty kontroli nad jedzeniem, po których pojawiają się poczucie winy i próby dalszego ograniczania posiłków.
Restrykcje mogą nasilać głód i zainteresowanie jedzeniem, podtrzymując cały schemat.
Dlaczego rozmowy i przekonywanie dziecka mogą nie wystarczyć?
W zaburzeniach odżywiania u młodzieży zmienia się sposób interpretowania jedzenia, sylwetki, masy ciała i kontroli. Większa porcja może wywoływać realny lęk, a odstępstwo od ustalonych zasad może być odbierane jako utrata kontroli. To sprawia, że posiłek zaczyna prowadzić do negocjacji, napięcia i konfliktów w rodzinie.
Sygnały niedożywienia u młodzieży
Dodatkowym problemem może być niedożywienie. Rozwijający się organizm potrzebuje odpowiedniej ilości energii również do prawidłowego funkcjonowania mózgu. Przewlekłe niedożywienie może wpływać na koncentrację, pamięć, elastyczność myślenia, regulowanie emocji i tolerowanie zmian. Dziecko może reagować silnym lękiem na zmianę posiłku, negocjować każdą porcję, wycofywać się z relacji albo koncentrować znaczną część uwagi na jedzeniu.
W takich sytuacjach rodzic nie może stać się przeciwnikiem dziecka. Niezwykle ważne jest więc:
- rozpoznanie mechanizmu zaburzenia,
- wspieranie młodej osoby w przeżywanym lęku
- oraz jednoczesne utrzymywanie granic potrzebnych dla jej bezpieczeństwa.
Jak psychodietetyk dzieci może wspierać dziecko i rodziców?
W pracy z dziećmi i nastolatkami istotna jest zarówno perspektywa młodej osoby, jak i rodziców. Dlatego podczas pierwszej konsultacji psychodietetycznej analizuję między innymi:
- sposób jedzenia Twojego dziecka
- zmiany masa ciała,
- produkty, które eliminuje z diety
- regularność posiłków,
- relację z sylwetką,
- aktywność fizyczną,
- występowanie napadów objadania oraz zachowania kompensacyjne.
Zaangażowanie rodziny w pomoc w zaburzeniach odżywiania u dziecka
Psychodietetyk dzieci powinien podpowiedzieć rodzicom, jak reagować w codziennych sytuacjach. Prowadząc terapię psychodietetyczną z młodzieżą, jestem w stałym kontakcie z opiekunami. Pomagam im zrozumieć, jak reagować na odmowę jedzenia, jak wspierać dziecko podczas lęku i jak ograniczać wielogodzinne negocjacje przy posiłkach.
Zakres zaangażowania rodziny zależy od wieku dziecka, rodzaju trudności i jego aktualnego stanu zdrowia. Wraz z poprawą funkcjonowania odpowiedzialność za jedzenie może być stopniowo oddawana młodej osobie.
Pamiętajmy jednak, że psychodietetyk nie zastępuje lekarza. Utrata masy ciała, niedowaga, znaczne osłabienie, omdlenia, odwodnienie, zaburzenia miesiączkowania czy nieprawidłowe tętno wymagają oceny medycznej.
W zależności od sytuacji potrzebna może być współpraca kilku specjalistów, między innymi lekarza, psychiatry dzieci i młodzieży, psychoterapeuty oraz psychodietetyka lub dietetyka pracującego z zaburzeniami odżywiania.
Kiedy warto umówić konsultację psychodietetyczną dla dziecka?
Nie trzeba czekać, aż dziecko będzie skrajnie wychudzone ani aż objawy spełnią pełne kryteria anoreksji czy bulimii. Warto skonsultować sytuację, gdy:
- zasad dotyczących jedzenia jest coraz więcej,
- posiłki wywołują narastający lęk,
- aktywność fizyczna staje się przymusem,
- pojawiają się napady objadania
- masa ciała i sylwetka zaczynają w dużym stopniu wpływać na samoocenę dziecka.
Przed pierwszym spotkaniem nie musisz samodzielnie określać rodzaju zaburzenia. Konsultacja służy dokładnemu przyjrzeniu się objawom, sposobowi funkcjonowania dziecka, mechanizmom podtrzymującym trudności oraz jego aktualnym potrzebom.
Jeśli niepokoi Cię relacja Twojego dziecka z jedzeniem, umów konsultację psychodietetyczną online dla dziecka lub nastolatka. Pierwsze spotkanie pozwoli uporządkować sytuację i ustalić, jakiego rodzaju wsparcie jest obecnie potrzebne.